เทศน์เช้า วันที่ ๒๗ ธันวาคม ๒๕๖๘

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะเป็นสัจธรรมที่เข้าหล่อเลี้ยงหัวใจของสัตว์โลกนะ เราเกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา เรามีรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่งที่อาศัย เราไม่มีที่พึ่งอย่างอื่นอีกเลย

ฉะนั้น ผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไง เธอจงมีธรรมเป็นที่พึ่งเถิด อย่ามีตัวบุคคล อย่ามีวัตถุข้าวของต่างๆ เป็นที่พึ่ง เพราะมันพึ่งไม่ได้

ธรรมะๆ ธรรมะคืออะไร

ธรรมะ สัจธรรมเกิดขึ้นมาจากหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปเที่ยวสวนเห็นคนเกิด คนแก่ คนเจ็บ คนตาย สงสัยเราต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตายใช่ไหม ถามมหาดเล็ก มหาดเล็กบอกว่าใช่ แล้วมันมีฝั่งตรงข้าม ตรงข้ามหาที่ไหนไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสวงหาที่นั่น ถ้าแสวงหาที่นั่น เห็นไหม

คำว่า “นิพพานๆ” นิพพานคือความสงบ นิพพานคือความเย็น

ขั้วโลกเหนือไง ขั้วโลกเหนือมันก็เย็น ตู้เย็นมันก็เย็น แต่ว่าถ้ามันนิพพานคือความดับสิ้นกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของคน แล้วสิ่งนี้มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไรล่ะ

สิ่งที่มันเกิดขึ้นได้ สิ่งที่ว่าเป็นโลกียะๆ เทวดา อินทร์ พรหมเสวยภพเสวยชาติทั้งนั้นน่ะ จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไปเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ไปเกิดเป็นมนุษย์ ไปเกิดเป็นสัตว์นรก สัตว์เดรัจฉาน นั่นน่ะพูดถึงจิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ

ฉะนั้น เวลาทำความสงบของใจ ทำความสงบของใจเข้ามา ใจสงบระงับเข้ามาหรือไม่

ถ้าใจสงบระงับเข้ามา เห็นไหม วันพระ วันนี้วันพระ

นี่ไง พระธรรมๆ ธรรมะอยู่ที่ไหน

ธรรมะอยู่ในหัวใจของตน แต่หัวใจของตนมันโดนกิเลสตัณหาความทะยานอยากครอบงำไว้ แล้วมันโดนครอบงำไว้โดยสถานะมิติของความเป็นมนุษย์

ความเป็นมนุษย์ มนุษย์คิดสิ่งใด ทำสิ่งใด ธรรมะสอนให้ปล่อยวาง ฉันก็ปล่อยวางหมดแล้ว ในมือไม่มีอะไรเลย แต่มันแบกไว้ในใจเต็มไปหมดเลย แบกอะไรนะ แบกความว่างไว้ กลัวมันไม่ว่าง

แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราท่านสอนไง เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา ไปวัดไปวาทำบุญทำกุศล บุญและบาป บุญและบาปมันเป็นเปลือก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “เราเจาะฟองอวิชชาออกมา”

เปลือกไข่ เปลือกไข่

แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “เราเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา”

เปลือกไข่นะ เราจับต้องได้ เวลาเราตอกไข่ เรามีเปลือกไข่ แล้วกิเลสอยู่ไหนวะ แล้วธรรมะอยู่ที่ไหน

พระธรรมๆ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระสงฆ์ๆ อัญญาโกณฑัญญะมีดวงตาเห็นธรรม พระสงฆ์องค์แรกของโลก ถ้าสงฆ์องค์แรกของโลกนะ มันมีขณะจิตไง ขณะคือนิโรธ คือการดับทุกข์ไง ดับทุกข์เป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา นี่ไง พระธรรมไง

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เรามีรัตนตรัยเป็นที่พึ่งที่อาศัย แล้วเวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านสิ้นกิเลสไง พุทธ ธรรม สงฆ์รวมเป็นหนึ่ง

อ้าว! พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เราก็ต้องว่ารัตนตรัยคือสาม แล้วมันรวมเป็นหนึ่งไปได้อย่างไรล่ะ

ทำความสงบของใจก็เหมือนกัน สมาธิคืออะไร สมาธิว่างๆ ว่างๆ

สมาธิคือจิตสงบระงับเข้ามานะ มีสติสัมปชัญญะของเขา ถ้ามีสติสัมปชัญญะของเขา นี่ไง อจินไตย ๔ ฌานน่ะ ฌานคืออจินไตย คือความว่างเป็นอจินไตย อจินไตยคือไม่มีขอบเขต แล้วจับต้องสิ่งใดไม่ได้ แล้วก็อยู่ที่อารมณ์พาดพิงไปทั้งสิ้นไง

แต่เวลาขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ อัปปนาสมาธิ คำว่า “สมาธิๆ” จิตมันตั้งมั่น จิตมันมีกำลังของมันไง

สมาธิคืออะไร

คือไม่พาดพิงอารมณ์ใดๆ ทั้งสิ้น

พาดพิงว่างก็อารมณ์ไง พาดพิงสิ่งใดมันก็เป็นอารมณ์ทั้งสิ้นไง อารมณ์ก็เสวยภพไง เทวดา อินทร์ พรหมเป็นวิญญาณ

วิญญาณๆ วิญญาณคือผี จิตคือจิต ไม่เกี่ยวกัน เพราะจิตไปเกิดเป็นผี เป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม ขณะนี้ไปเกิดเป็นมนุษย์ไง เราก็เอาความเป็นมนุษย์นี่ ว่างๆ ว่างๆ วิทยาศาสตร์อยู่นี่

แล้วถ้ามันเป็นจริงล่ะ

พุทโธ พุทโธของเราไปเรื่อยๆ พุทโธนี่คือนวกรรม

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นไก่ตัวแรกที่เจาะฟองอวิชชาออกมา

พุทโธๆ จะเจาะความคิด จะเจาะขันธ์ ๕ ของเรา รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ

ผู้ที่เรียนนักธรรมตรีจะเข้าใจ พระบวชแล้วจะรู้ ขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ เป็นอย่างไร ถ้าขันธ์ ๕ ขันธ์ ๕ ถ้ามันสมบูรณ์แบบของมัน มันถึงเป็นอารมณ์ขึ้นมา ถ้าอารมณ์ขึ้นมา เวลาพุทโธๆ มันก็ขันธ์ ๕ นี่แหละ มันก็สมมุติทั้งนั้นน่ะ

นี่ไง พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

พระธรรม พระธรรมอยู่ที่ไหน พระธรรมอยู่ที่ไหน บอกว่าพระธรรมอยู่ที่ใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วใจของเราล่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านะ สอุปาทิเสสนิพพาน คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า สอุปาทิเสสนิพพาน เศษส่วนไง

เราน่ะ ขันธ์ ๕ นี่มาร ขันธมาร

ไอ้นั่นคราวนี้เป็นภาระหน้าที่ คำว่า “ภาระหน้าที่” ก็สถานะของความเป็นมนุษย์นี้ไง เพราะจิตมันมาเกิดเป็นเราไง แล้วจิตที่มันเกิดเป็นเรา มันทุกข์มันยาก มันแบกมันหามของมันไป ถ้าเราฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา พระพุทธศาสนา ทางสายกลางในพระพุทธศาสนา ทำความสงบของใจเข้ามาก่อน

ใจสงบระงับมีกำลังแล้ว ถ้ามันเห็น มันรู้ เวลาผู้ที่ชำระล้างกิเลส มันเห็นกิเลสนะ มันรู้จักกิเลสนะ กิเลสมันมีครอบครัวของมันไง อวิชชาคือปู่ของมัน มีลูกสาว ๓ คน ความโลภ ความโกรธ ความหลงไง มันมีอุปาทานไง ขันธ์อย่างหยาบ ขันธ์อย่างกลาง ขันธ์อย่างละเอียดไง เวลาเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา มันมหัศจรรย์

พระธรรมอยู่ที่ไหน

อยู่ที่ผู้ฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาได้ ถ้ามันอยู่ที่เรากำลังฝึกหัดปฏิบัติ นี่สมมุติทั้งนั้นน่ะ คือจินตนาการ สุตมยปัญญาคือการศึกษาเล่าเรียน จินตนาการ จินตนาการในพระพุทธศาสนา เวลาเกิดภาวนามยปัญญาขึ้นมา มันถึงว่าปัญญา ๓ ในพระพุทธศาสนา แล้วคนที่มีปัญญา ๓ ขึ้นมา ปัญญาอย่างไรเป็นโลกเป็นธรรมล่ะ แล้วปัญญาที่ไหนล่ะ

เราไปวัดไปวา วันนี้วันพระๆ วันพระไปทำบุญกุศลขึ้นมาให้เรามีศรัทธาในพระพุทธศาสนา

ศรัทธาพระพุทธศาสนาอยู่ที่วัดหรือ

ศรัทธาในพระพุทธศาสนาคือศรัทธาพุทธะในใจของตัว ใจของตัวถ้ามีศรัทธาในพระพุทธศาสนา มันจะเริ่มมีพุทธะในใจของตัว เพราะมันมีศรัทธา มีศรัทธา มีสามัญสำนึก มีสำนึกขึ้นมาแล้ว แล้วถ้ามีอำนาจวาสนาไง จะฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาไง

ฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาเพื่ออะไร

ไปวัดไปวาเพื่อบุญกุศล สละทานเป็นบุญเป็นกุศล เป็นอามิส

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสั่งพระอานนท์ไว้ไง

อานนท์ เธอบอกเขานะ อย่าบูชาเราด้วยอามิส ให้บูชาด้วยการนั่งสมาธิ ให้บูชาด้วยการนั่งปฏิบัติบูชาเราเถิด

เพราะคนที่ปฏิบัติบูชาเขามีโอกาส ถึงจะจริงหรือจะปลอม จิตมันได้สัมผัส นั่นก็คือโอกาสที่ได้ฝึกหัด เหมือนเราออกกำลังกายตอนเช้า เราออกกำลังกายเพื่อร่างกายแข็งแรงไง พุทโธๆๆ เพื่อจิตใจเข้มแข็งขึ้นมาไง แล้วเข้มแข็งขึ้นมา เห็นไหม

ที่ไหนมีศรัทธา ที่นั่นมีเหยื่อ

ที่ไหนมีเหยื่อ ที่นั่นมีนักล่า

ศรัทธา ศรัทธางมงายไปทั่ว ให้เขาจูงจมูกไปทั่ว

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าศรัทธาเป็นอริยทรัพย์เลยนะ แต่ถ้ามีอำนาจวาสนานะ จะมีสติปัญญา สติปัญญาพ้นจากเหยื่อ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนกาลามสูตรทับไป อย่าเชื่อ อย่าเชื่อแม้แต่อาจารย์ของตัว อย่าเชื่อ

มันพิสูจน์ไง ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกัน อยู่ด้วยกัน ๑๐ ปี ๒๐ ปีรู้หมดน่ะ เวลาอยู่กับครูบาอาจารย์ทั้งชีวิต ทำผิดทำถูกเราไม่รู้หรือ ครอบครัวสามีภรรยายังรู้นิสัยกันเลย แล้วศีลน่ะ ศีลอยู่ด้วยกัน ศีลจะรู้ได้ต่อเมื่ออยู่ด้วยกัน คลุกคลีต่อกันมันจะรู้จะเห็นหมดน่ะ

ธรรม ตอนอ้าปากนี่ ธรรมจะรู้ได้ต่อเมื่อแสดงธรรม

หลวงตาพระมหาบัวท่านสอนไง เวลาพูดมันเปิดอก รู้แค่ไหน พูดได้แค่นั้นน่ะ มีการศึกษาแค่ไหน พูดได้แค่นั้นน่ะ แล้วถ้ามีการศึกษาทางปริยัติขึ้นมา พูดธรรมะพระพุทธเจ้าได้ทั้งนั้นน่ะ แต่ไม่รู้

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านสอนไง สาธุ คำสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่ศาสดาของเรา ธรรมและวินัย อย่าเหยียบหัวพระพุทธเจ้าแล้วแสดงธรรม คือลบหลู่และไม่เชื่อ แล้วอย่าทำตัวเองเหลวไหลจากศีล

แล้วถ้ามันเป็นจริงๆ ขึ้นมา สิ่งที่เป็นจริง หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ให้มันสงบระงับเข้ามา ถ้าเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันรู้จริงของมันไง แล้วถามมา เรื่องพระพุทธศาสนาถามมา

ถามเรื่องอะไรล่ะ

ถ้ามันเป็นความจริงขึ้นมา พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

ถ้ามีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา มีสามัญสำนึกในใจของตน แล้วถ้ามีสามัญสำนึกในใจของตน มันเห็นคุณค่าไง

ชีวิตนี้คืออะไร เกิดมาทำไม แล้วเกิดมาแล้วตายเปล่า ตายได้อะไร

พระพุทธศาสนา เกิดมาทำไม

เกิดมาเป็นมนุษย์ไง เกิดมาเราจะคัดค้าน เราจะหลบหลีกสิ่งใดไม่ได้หรอก เพราะองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสอนในอภิธรรมไง กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ทำไมคนนั้นเกิดแล้วประสบความสำเร็จในชีวิต ทำไมเราเกิดแล้วทุกข์แล้วยาก ทำไมเราเกิดแล้วพ่อแม่ ถ้าพ่อแม่ไม่พร้อม เกิดแล้วไปทิ้งถังขยะ ทั้งๆ ที่ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอกว่าพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก เพราะพ่อแม่ให้ชีวิตมา ให้เกิดมา

นี่เป็นพระอรหันต์ของลูก ให้ชีวิตนี้มา ให้มาแล้ว แต่มีเวรมีกรรมกันทุกๆ คนไง มีเวรมีกรรม มันขัดมันแย้ง มันมีการขัดแย้ง มีการไม่ลงรอยต่อกัน แต่ถ้ามันเป็นบุญกุศลนะ โอ้โฮ! รักแม่ที่สุดในชีวิต อภิชาตบุตรไง บุญพาเกิดนี่ โอ้โฮ! มันสุขมันอิ่มเอมไปหมดน่ะ แต่ถ้ามันทุกข์นะ ถ้าเป็นบาปเป็นกรรมนะ พ่อแม่ไม่รัก พ่อแม่ไม่รัก พ่อแม่ไม่รัก

พ่อแม่รักทั้งนั้นน่ะ แต่เวรกรรมของสัตว์ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา

เกิดมาทำไมไง ทำไมถึงเกิดไง

เกิดเพราะเวรเพราะกรรมของตัวนั่นแหละ เพราะเวรเพราะกรรมของตัวทำแล้วมันฝังลงที่ใจ ใจเป็นบุญใจเป็นบาปมันหมุนไปในวัฏฏะ ถ้าเป็นบุญเป็นกุศลไม่มาเกิดที่นี่ ไปเกิดบนพรหม ถ้าทำบาปอกุศลไม่มาเกิดที่นี่ เกิดในอเวจี

จิตนี้ไม่เคยตาย แล้วในปัจจุบันนี้มาเกิดเป็นมนุษย์นี่ไง แล้วเกิดมาทำไม

เกิดมามีบุญและมีบาป บุญและบาปคือทัศนคติ จริตนิสัย จริตนิสัยที่ดีงาม จริตนิสัยฝึกเอา จิตวิทยา สภาวะแวดล้อมไง ลูกเราต้องเป็นคนดี สภาวะแวดล้อมที่ดีไง

สภาวะแวดล้อมที่ดี ในครอบครัวสภาวะแวดล้อมที่ดี ผิดพลาดก็มาก สภาวะแวดล้อมที่ไม่ดี ดีขึ้นมาก็เยอะแยะไป นี่เวรกรรมของสัตว์ไง

นี่พูดถึงโลก จิตวิทยา

สภาวะแวดล้อมที่ดีงาม ไปวัดไปวามันถึงมีข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมา เป็นเครื่องอยู่ของใจๆ ทัศนคติ จริตนิสัย เพราะมันกว้างขวาง การทำความสงบของใจจึงทำความสงบ ๔๐ วิธีการ อะไรก็ได้ มีวาสนามากน้อยขนาดไหน ขอให้ได้ทำเถิด

พระอรหันต์ในสมัยพุทธกาลนะ พระสีวลีลาภมากที่สุด รององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทุคตะเข็ญใจเป็นพระอรหันต์ขึ้นมา พระอรหันต์เหมือนกัน เวลาพระอรหันต์ สิ่งที่ทำคุณงามความดี ปัญญามันอยู่ ถ้าทางโลกปัญญาที่สมอง แต่ถ้าเป็นธรรม ปัญญามันอยู่ที่จิต จิตที่มันมีอำนาจวาสนามันไม่ใฝ่ต่ำ มันไม่ไปทางนั้น มันมีสัจจะมีความจริงของมัน นี่ถ้าใจมันดีงามขึ้นมา เห็นไหม

แล้ววันนี้วันพระๆ ให้มีศรัทธา ศรัทธาในพระพุทธศาสนาคือศรัทธาพุทธะในใจของตน แล้วมีสติปัญญา ไม่ใช่ว่าที่ไหนมีศรัทธา มีนั่นมีเหยื่อ ที่ไหนมีเหยื่อ ที่นั่นมีนักล่า ให้นักล่ามันจูงไป

กาลามสูตร อย่าไปเชื่อมั่น อย่าเชื่อใครทั้งสิ้น เชื่อธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่เป็นภาคปริยัติ

ปริยัติ ปฏิบัติ

ถ้าเราปฏิบัติ เราฝึกหัดขึ้นมา

ลูกหลานขึ้นมาอยู่ในบ้านในเรือน ถ้ามันช่วยพ่อช่วยแม่ก็เป็นคนดีแล้ว ลูกหลานขึ้นมา นี่ฝึกหัด ปฏิบัติก็เหมือนกัน หายใจเข้านึกพุท หายใจออกนึกโธ ทำให้จิตใจมันเข้มแข็งขึ้นมา ถ้าใจเข้มแข็งขึ้นมา เหมือนลูกหลาน มันลุกได้ ยืนได้ เดินได้

จิตใจถ้ามันดีงามขึ้นมา มันพัฒนาขึ้นมานะ สิ่งที่ดีงาม คนดีไง มันมองโลกดีไปหมดเลย รักพ่อ รักแม่ พ่อแม่จะเอ็ดจะว่า พ่อแม่สอนเรา พ่อแม่เขาจะว่า โอ๋ย! พ่อแม่เขาเมตตาเรา มันคิดบวก มันคิดดี ถ้าจิตที่มันดีงาม เราฝึกหัดของเรา นี่พูดถึงจิตของคนนะ

แต่ถ้าผู้ที่ฝึกหัดปฏิบัติ เวลาจิตมันสงบเข้ามามหัศจรรย์

ทุกข์เกือบตาย ทุกข์เจียนตาย นอนก็นอนไม่หลับ มันฟุ้งซ่านในใจ มันครอบงำบีบคั้นหัวใจตลอด ใครทำ ใครทำตัวเองน่ะ

แต่ถ้ามีสติมีปัญญาขึ้นมานะ ความคิดมันก็คิดมาตั้งแต่เกิด คิดมาตลอดเวลา มันจริงหรือเท็จยังไม่รู้นะน่ะ ความคิดมันแผดมันเผา ความคิดมันทำลายเราตลอด ทำไมไม่คิดบวกล่ะ ทำไมไม่คิดถึงว่าพ่อแม่ก็รักเรา พ่อแม่ก็ให้มาทุกอย่างแล้ว อยู่ที่ความสามารถของเราจะดำเนินการต่อไปอย่างใด

สังคมรังแกเรา สังคมก็มันมีโอกาสไง ทุกวิกฤติในสังคมมีทั้งคนได้ประโยชน์และคนเสียผลประโยชน์ทั้งนั้น จิตใจของตนถ้ามันมีโอกาสดีงามไง อำนาจวาสนาคือโอกาส จังหวะและโอกาสของคน จังหวะและโอกาสของคน คนเราคิดล้ำ คิดไปก่อนไง ทำแล้วไม่ประสบความสำเร็จ คนเขาคิดสมดุลพอดี เขาคิดแล้วเขาได้ของเขา นี่วาสนา บุญและบาป

ถ้ามีวาสนานะ เราระลึกถึง แล้วใครพูดสิ่งใด ฟังทั้งนั้นน่ะ เราไม่ใช่คนปฏิเสธสังคม ฟังแล้วต้องไตร่ตรอง กาลามสูตร อย่าเชื่อ ต้องไตร่ตรอง ต้องพิจารณาของเราก่อน แล้วพิสูจน์ แล้วพิสูจน์

เวลาครูบาอาจารย์เรา หลวงปู่มั่นไง “จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร”

นักปฏิบัติเขาไม่ถามเรื่องอื่นเลย จิตเป็นอย่างไร สงบไหม ถ้าสงบเป็นอย่างไร ถ้าจิตสงบแล้วทำไมจะนอนตายอยู่กับความสงบอย่างนั้นหรือ ความสงบมันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา ธรรมทั้งหลายต้องเป็นอนัตตา ตัวของธรรมเป็นอนัตตา แต่ตัวของจิตยังไม่รู้จักตัวเองนั่นน่ะ

แต่ถ้าจิตสงบแล้ว มีกำลังแล้ว น้อมไปให้เห็นสติปัฏฐาน ๔ ถ้าเห็นสติปัฏฐาน ๔ เห็นกายขึ้นมา มันก็มหัศจรรย์ในใจของตน เพราะถ้าจิตสงบแล้ว เห็นสติปัฏฐาน ๔ ในแนวทางพระพุทธศาสนา เห็นสติปัฏฐาน ๔ ในการประพฤติปฏิบัติ

แต่ร้อยทั้งร้อยนึกสติปัฏฐาน ๔ กาย ใครนึกไม่ได้ ความเจ็บปวด ใครนึกไม่ได้ ธรรมนี่จินตนาการได้หมดน่ะ จิตนี้มหัศจรรย์ไปทั่ว ไร้สาระ สติปัฏฐาน ๔ ปลอมๆ ปลอมๆ ปลอมๆ เพราะคิดเอา เออเอา

ถ้าเห็นจริงนะ ธรรมมันเกิดนะ เห็นจริงมันทิ่มเข้าไปในหัวใจเลย

ชีวิตนี้มาจากไหน ใครเป็นคนเกิด เกิดอย่างไร

พระโสดาบันเกิดอีก ๗ ชาติเท่านั้น ปุถุชนคนหนาไม่มีต้นไม่มีปลาย ชีวิตนี้มาจากไหน แล้วมันจะไปไหน บุพเพนิวาสานุสติญาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อดีตชาติไม่มีต้นไม่มีปลาย จุตูปปาตญาณยังต้องไปตลอด ไม่มีกำหนดทั้งสิ้น

พระโสดาบันอีก ๗ ชาติ เป็นพระโสดาบันเอ็งไม่รู้เลยหรือ เอ็งไม่รู้ถึงการเกิดการตายเลยหรือ เอ็งเป็นพระโสดาบันอย่างไรกัน เอ็งบรรลุธรรมอะไร กูงงฉิบหาย

พระโสดาบันดั่งแขนขาด เกิดอย่างมากอีก ๗ ชาติ แล้วถ้าพระอานนท์ประพฤติปฏิบัติถึงที่สุดแห่งทุกข์ นางวิสาขาพอใจในความเป็นพระโสดาบัน นางวิสาขาต้องเกิดต่อไป มันมีที่มาที่ไปทั้งนั้นน่ะ มันเป็นวิทยาศาสตร์ ไม่ลอยมาจากฟ้า พระพุทธศาสนาไม่มีของฟรี ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว ปฏิบัติเป็นก็ได้บรรลุธรรมในพระพุทธศาสนา

ปฏิบัติไม่เป็นก็งมโข่งอยู่นั่นน่ะ ให้กิเลสมันครอบงำ กิเลสบังเงา เอาธรรมะมาฟาดหัวเราต่างหาก บรรลุธรรมโดยไม่มีเหตุไม่มีผลอะไรเลย มันเป็นธรรมได้อย่างไร

ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ

ลูกเราทุกคนที่จะดีงามเพราะเราฝึกฝนมันมา ถ้ามันจะดีงามในตัวของมัน นั่นก็บุญเก่าของเขา ถ้าบุญเก่าของเขา ถ้ามันสืบต่อไปที่ดีงามก็ต้องดีงาม

คนเราเกิดมามืดไปสว่างก็เยอะ เกิดมาสว่างไปมืดก็มี เกิดมาแล้ว การเกิดเป็นอริยทรัพย์ การเกิดถึงเป็นสิทธิเสรีภาพให้เราคิดและทำอะไรก็ได้ แต่คิดอย่างไร

ฉะนั้น เราถึงต้องมีพระพุทธศาสนา ประเพณีวัฒนธรรม แล้วฝึกหัดให้เป็นความจริงแล้วไม่พูดให้ใครฟังเลย เอ๊อะ! เอ๊อะ! ยอมรับ แล้วลงในพระพุทธศาสนา จะเคารพบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ด้วยจิตวิญญาณของตน ไม่ใช่เคารพด้วยความเชื่อ ความเห็นของตน มันจะเป็นข้อเท็จจริงในหัวใจของชาวพุทธ เอวัง